Kunst, cultuur en maakonderwijs
De plek voor creatief leren
Missie
Elk kind in Arnhem krijgt in zijn onderwijs de ruimte om zijn creativiteit en creërend vermogen te ontdekken en door te ontwikkelen, zodat hij toegerust is om zijn toekomst (mede) vorm te geven.
Kunst, cultuur en maakonderwijs : de plek voor creatief leren.
Ons programma is daar waar kunst, techniek, wetenschap en technologie bijdragen aan de brede, persoonlijke ontwikkeling van leerlingen. Altijd in samenhang met andere leergebieden. Zodat onze leerlingen creatief in het leven staan en als maatschappelijk betrokken burgers vorm kunnen geven aan een mooie en hoopvolle toekomst.
voorbeelden
1
IMPULS OPEN LEERMATERIAAL
In drie jaar tijd werkten MakerCosmos (Rozet, de HAN Academie Educatie, Flores Onderwijs, Delta Scholengroep en De Onderwijsspecialisten) en lectoraat 'De leraar als Ontwerper' van de HAN samen aan de ontwikkeling van open leermateriaal voor maakonderwijs. Het project richtte zich op het toegankelijker, flexibeler en beter inzetbaar maken van lesmateriaal rondom maakonderwijs. Daarbij ontstond een groeiende collectie open, modulaire projecten die leerkrachten kunnen toepassen in hun eigen onderwijspraktijk.
Aan het traject namen verschillende scholen deel: De Arabesk, ’t Carillon, De Binnenstad, ’t Vierbeekcollege, De Wijzer, De Klimboom, De Ommezwaai, Het Bariet en de Pieter Brueghelschool. Leerkrachten, vakdocenten, kunstenaars, onderzoekers en studenten ontwikkelden en testten samen het materiaal in de praktijk. Deze unieke samenwerking tussen onderwijs en onderzoek leverde niet alleen open leermateriaal op, maar ook waardevolle kennis over curriculumontwerp, formatieve evaluatie en de inzet van open leermiddelen binnen betekenisvol onderwijs.
Alle ontwikkelde lesmaterialen zijn te vinden op WikiWijs en op onze Makercosmos website.
- Lees meer
Met deze bouwstenen is Rozet/CLC afgelopen jaar aan de slag gegaan met de groepen 5 tot en met 8 van IKC De Klimboom en basisschool De Wijzer. In een co-creatietraject heeft Rozet deze basisscholen in contact gebracht met een kunstenaar die veel weet over (digitale) technieken. De vraag en ambitie van de scholen stond vanzelfsprekend centraal. De projecten zijn ontwikkeld door kunstenaars, Artez-studenten en de leerkrachten van de scholen.
Eén van de projecten die tot stand kwam in deze co-creatie, was het maken van animatiefilm-machines op i-Pads, van onderdelen van zelf gedemonteerde apparaten.
Een ander project was met de muziekapp ‘Garageband’ soundscapes componeren voor, door de kinderen gemaakte, geluidsmachines. Of dit nog niet alles was, draaiden ze ook nog op een servomotor! Dit mooie co-creatietraject heeft geleid tot geweldige resultaten.
Daarom zijn nieuwe projecten alweer in ontwikkeling! Op vraag van de leerkrachten en in nauwe co-creatie worden de komende tijd nieuwe projecten ontwikkeld die aansluiten op de wereldoriëntatiethema’s uit Blink.
In alle lessenreeksen komen de kracht van kunst en het werken met analoge- en digitale technieken samen. De leerlingen leren zo spelenderwijs over techniek en kunst. Onderhand ontwikkelen ze hun creatieve vermogen. Onderzoekend en ontwerpend leren én werken met de fases van het Creatief Proces gaan samen op.
Dit soort projecten ook op jullie school, of meer weten? Kijk hier.
2
De Week van het Maakonderwijs 2026
36 klassen maken kennis met de kracht van maakonderwijs
Tijdens de Week van het Maakonderwijs 2026 maakten leerlingen uit het primair en gespecialiseerd onderwijs kennis met onderzoekend en ontwerpend leren. Verdeeld over de verschillende schoolbesturen namen maar liefst 36 klassen deel aan inspirerende activiteiten waarin creativiteit, techniek, kunst en technologie samenkwamen. Leerlingen gingen aan de slag met uitdagende maakopdrachten, ontdekten nieuwe materialen en technieken en leerden vooral door te experimenteren, ontwerpen en samenwerken.
De Week van het Maakonderwijs laat zien hoe krachtig leren kan zijn wanneer kinderen de ruimte krijgen om zelf te onderzoeken, te maken en oplossingen te bedenken. Het enthousiasme onder leerlingen én leerkrachten was groot.
Om de sfeer en opbrengsten van de week vast te leggen, maakten studenten van de opleiding Creative Media & Game Technologies van de HAN een prachtige aftermovie. Hieronder vind je een link naar deze video, waarin leerlingen, leerkrachten en partners laten zien hoe Arnhem samen bouwt aan creatief en toekomstgericht onderwijs.
- LEES MEER
Ria van Heumen is leerkracht van groep 1-2 en coördinator onderzoekend en ontwerpend leren op de Jozefschool. Samen met onder andere groep 3 leerkracht Rogier Koch vormt ze de werkgroep W&T. De implementatie van maakonderwijs is een van hun speerpunten. Ria: “Kinderen leren met hun hart, hoofd en handen. Zelf iets maken, nieuwsgierig raken en je verwonderen zijn daarom heel belangrijk in het onderwijs. Maakonderwijs helpt daarbij.”
Zelf ervaren
De afgelopen periode stuurde Ria regelmatig informatie over maakonderwijs door naar collega’s. Dat werd wel opgepikt, maar het was niet voldoende om ze écht enthousiast te krijgen. Ria: “Daarvoor moet je het zelf ervaren. Daarom organiseerden we samen met Makercosmos en het KWTG de inspiratiesessie Maakonderwijs.” Het hele team werkte een ochtend in groepjes aan de ontwikkeling van geluidsmachientjes. Rogier: “Door alle materialen die bij de Makercosmos aanwezig zijn, kon iedereen op zijn eigen manier aan de slag. Je zag duidelijk de verschillende aanpakken die mensen inzetten om te leren. Kinderen verdienen het om álle manieren van leren aangeboden te krijgen. Dus ook leren door te maken.”
Waardevolle opbrengsten
De belangrijkste opbrengst van de sessie is het enthousiasme waarmee het team naar huis ging. Over elkaar, want de sessie voelde als een soort teambuilding. En over maakonderwijs, want sindsdien is iedereen ervan overtuigd dat daar tijd en aandacht voor moet worden vrijgemaakt. Daarnaast leverde het Ria en Rogier belangrijke informatie op. Ria: “We weten nu wat de randvoorwaarden zijn om maakonderwijs te laten slagen: we hebben materiaal, kennis en een plek nodig waar kinderen aan de slag kunnen.”Samen bouwen
Om daaraan te voldoen bouwt de Jozefschool een technieklokaal en komt er een grote kast om alle maakmaterialen in op te slaan. Rogier: “Zo stimuleren we teamleden om vaker maakonderwijs te geven. Want hoe meer je het doet, hoe makkelijker het wordt. En niemand staat er alleen voor. Je kunt andere collega’s om hulp vragen, samen met de leerlingen op onderzoek uit gaan of contact opnemen met Makercosmos.” Want daar kun je niet alleen terecht met leerkrachten, je bent er ook met de hele klas welkom. Ria: “Je kunt gebruikmaken van ontzettend veel materialen. En de vrijwilligers met techniekkennis staan klaar om je te begeleiden.”Een goed begin is het halve werk
Voor het team van de Jozefschool is het nu zaak de opgedane kennis en ervaring stap voor stap de school in te brengen. Ria: “Voor dit schooljaar staan de realisatie van het technieklokaal en de materialenkast op het programma. Ook organiseren we een maakweek. Het jaar daarop bouwen we het maakonderwijs verder uit. Ik heb er met deze goede gezamenlijke start alle vertrouwen in dat dat gaat lukken.”Willen jij en je collega’s ook een vliegende start met maakonderwijs maken? Neem dan geheel vrijblijvend contact op met Makercosmos om de mogelijkheden te bespreken.
Email: info@makercosmos.org of via t.hiddink@clcarnhempo.nl
Interview: KWTG (www.kwtg.nl)
3
LEREND NETWERK KCM
Samen leren voor sterker onderwijs
Goede ideeën worden nóg beter wanneer je ze deelt. Daarom brengen we binnen het Lerend Netwerk Kunst, Cultuur en Maakonderwijs onderwijsprofessionals uit verschillende Arnhemse scholen samen.
ICC'ers, leerkrachten, schoolleiders, hogeschooldocenten en adviseurs ontmoeten elkaar regelmatig om kennis uit te wisselen, inspirerende voorbeelden te delen en samen te werken aan onderwijsontwikkeling. Het netwerk helpt scholen om kunst, cultuur en maakonderwijs duurzaam te koppelen aan hun visie en curriculum.
De opbrengst? Nieuwe samenwerkingen, praktische handvatten voor het onderwijs én meer ruimte voor creativiteit in de klas.
Want onderwijs verbeteren doen we niet alleen. Dat doen we samen.
- Lees meer
Het inspireren van het onderwijs gebeurt onder andere door kortlopende projecten: ‘de makersmissies’. In de makersmissies komen kunst en techniek, wetenschap en burgerschap, middels maakonderwijs, allemaal samen.
Het afgelopen jaar hebben verschillende scholen zich ingeschreven voor ‘de Geluidsmachine’. In deze makersmissie verwonderen leerlingen zich over geluid. Door verschillende inspiratievideo’s van geluidskunstenaars (zoals Jean Tinguely) te laten zien, wordt de creativiteit bij de leerlingen aangewakkerd. Na deze video’s gaan de leerlingen aan de slag met hun eigen geluidsmachine. In deze lessenreeks staat het maken van verbindingen en overbrengingen centraal en leren kinderen programmeren met de microbit en werken met verschillende motortjes.
De makersmissie ‘De geluidsmachine’ is multi-inzetbaar. Verschillende scholen hebben het project in de klas uitgevoerd, maar het is ook gebruikt in het naschools aanbod op de Salamander voor de leerlingen van de Arabesk en de Schatgraaf. Er is ook een online variant ontwikkeld. Daarmee kunnen de kinderen nu ook thuis aan de slag!
Meer weten over de makersmissies?
Neem contact op met Tineke via t.hiddink@clcarnhempo.nl. Of bekijk de verschillende makersmissies op www.makercosmos.org.
4
AI als hulpmiddel voor de leerkracht
Kan AI helpen bij het ontwerpen van beter onderwijs?
Binnen een nieuw onderzoeksproject van NOLAI, IKC de Klimboom en MakerCosmos onderzoeken we hoe kunstmatige intelligentie leerkrachten kan ondersteunen bij het ontwikkelen van thematische lessenseries.
Het doel is niet om de creativiteit van de leerkracht te vervangen, maar juist om deze te versterken. Door routinematige onderdelen van het ontwerpproces te ondersteunen, ontstaat meer ruimte voor inhoudelijke keuzes, creativiteit en maatwerk.
In de eerste fase brengen onderzoekers samen met leerkrachten in kaart hoe lessen nu worden ontworpen en waar AI ondersteuning kan bieden. Uiteindelijk moet dit leiden tot een praktisch hulpmiddel dat tijd bespaart, complexiteit vermindert en inspiratie biedt.
Een mooi voorbeeld van hoe onderzoek, technologie en onderwijsontwikkeling elkaar kunnen versterken.
- LEES MEER
Rozet heeft voor de periode 2021-2024 weer subsidie aangevraagd en toegekend gekregen om Arnhemse scholen kosteloos te laten deelnemen aan dit programma. Zo komen leerlingen hun hele basisschooltijd in aanraking met muziek, dans, tekenen, toneel, film, erfgoed en maakonderwijs. Hoe mooi is dat!
CmK kent drie hoofddoelstellingen:- Ontwikkelen van leerlijnen cultuureducatie (passend bij de school).
- De deskundigheid van leerkrachten binnen de kunstvakken.
- De samenwerking tussen scholen en kunstenaars/culturele instellingen.
De afgelopen jaren hebben al 24 Arnhemse scholen hun cultuuronderwijs sterk verbeterd. Ook in de nieuwe periode (2021-2024) zijn er al 21 scholen gestart.
Maar er is nog ruimte… Schrijf ook jullie school in!
Wat leverde het de deelnemende scholen tot nu toe op:- Een visie op cultuureducatie passend bij de school; je bepaalt samen waarom cultuureducatie belangrijk is voor jullie leerlingen en hoe dat aansluit bij de rest van jullie onderwijs.
- Een leerlijn cultuuronderwijs dat verbonden is aan het schoolcurriculum.
- Passend lesmateriaal dat samen met kunstenaars is ontwikkeld.
- Leerkrachten die, dankzij training en coaching, het optimale uit het lesmateriaal kunnen halen.
- Samenwerking met kunstenaars uit de omgeving van school.
- Indien gewenst, aansluiting met naschools aanbod voor kansengelijkheid.
- Een cultuurwerkgroep die zelfstandig vervolg kan geven aan het ontwikkelde cultuuronderwijs.
Alle scholen worden door een professionele cultuuradviseur van Rozet begeleid. Ieder team heeft zijn eigen vragen. Daarom biedt CmK Arnhem maatwerk op iedere school! Door alle kennis en voorbeelden, die reeds ontwikkeld zijn te delen, inspireren we andere scholen.
Meer weten over CmK Arnhem?
Neem contact op met Miriam.vanmeer@rozet.nl
5
Van Theater naar een doorlopende leerlijn
Samen met Rozet heeft basisschool De Arabesk de afgelopen periode gewerkt aan de ontwikkeling van praktische leerlijnen voor theater, muziek en beeldende vorming. Vanuit de wens om kunst- en cultuureducatie een duurzame plek in het curriculum te geven, zijn doelen per bouw uitgewerkt en vertaald naar concrete activiteiten en handvatten voor leerkrachten. Hierdoor ontstaat meer samenhang in het aanbod en wordt duidelijk welke kennis, vaardigheden en ervaringen leerlingen gedurende hun schoolloopbaan opdoen.
De Arabesk laat zien hoe een school stap voor stap kan bouwen aan een doorlopende leerlijn die aansluit bij de eigen visie en onderwijspraktijk. De ervaringen vormen waardevolle inspiratie voor andere scholen binnen Arnhem en omgeving.
Vanaf volgend schooljaar bouwen we verder op deze opbrengsten. De Arabesk gaat samen met experts aan de slag met de ontwikkeling van leerlijnen voor dans en maakonderwijs, zodat ook deze disciplines een duurzame plek kunnen krijgen binnen hun onderwijsaanbod.
Wil jouw school onderzoeken hoe kunst, cultuur en maakonderwijs structureel kunnen worden opgenomen in het curriculum? Neem dan contact op met jullie adviseur van Rozet, of programmamanager Tineke Hiddink. Samen kijken we welke mogelijkheden aansluiten bij de visie en ontwikkelvragen van jouw school.
- LEES MEER
Ria van Heumen is leerkracht van groep 1-2 en coördinator onderzoekend en ontwerpend leren op de Jozefschool. Samen met onder andere groep 3 leerkracht Rogier Koch vormt ze de werkgroep W&T. De implementatie van maakonderwijs is een van hun speerpunten. Ria: “Kinderen leren met hun hart, hoofd en handen. Zelf iets maken, nieuwsgierig raken en je verwonderen zijn daarom heel belangrijk in het onderwijs. Maakonderwijs helpt daarbij.”
Zelf ervaren
De afgelopen periode stuurde Ria regelmatig informatie over maakonderwijs door naar collega’s. Dat werd wel opgepikt, maar het was niet voldoende om ze écht enthousiast te krijgen. Ria: “Daarvoor moet je het zelf ervaren. Daarom organiseerden we samen met Makercosmos en het KWTG de inspiratiesessie Maakonderwijs.” Het hele team werkte een ochtend in groepjes aan de ontwikkeling van geluidsmachientjes. Rogier: “Door alle materialen die bij de Makercosmos aanwezig zijn, kon iedereen op zijn eigen manier aan de slag. Je zag duidelijk de verschillende aanpakken die mensen inzetten om te leren. Kinderen verdienen het om álle manieren van leren aangeboden te krijgen. Dus ook leren door te maken.”
Waardevolle opbrengsten
De belangrijkste opbrengst van de sessie is het enthousiasme waarmee het team naar huis ging. Over elkaar, want de sessie voelde als een soort teambuilding. En over maakonderwijs, want sindsdien is iedereen ervan overtuigd dat daar tijd en aandacht voor moet worden vrijgemaakt. Daarnaast leverde het Ria en Rogier belangrijke informatie op. Ria: “We weten nu wat de randvoorwaarden zijn om maakonderwijs te laten slagen: we hebben materiaal, kennis en een plek nodig waar kinderen aan de slag kunnen.”Samen bouwen
Om daaraan te voldoen bouwt de Jozefschool een technieklokaal en komt er een grote kast om alle maakmaterialen in op te slaan. Rogier: “Zo stimuleren we teamleden om vaker maakonderwijs te geven. Want hoe meer je het doet, hoe makkelijker het wordt. En niemand staat er alleen voor. Je kunt andere collega’s om hulp vragen, samen met de leerlingen op onderzoek uit gaan of contact opnemen met Makercosmos.” Want daar kun je niet alleen terecht met leerkrachten, je bent er ook met de hele klas welkom. Ria: “Je kunt gebruikmaken van ontzettend veel materialen. En de vrijwilligers met techniekkennis staan klaar om je te begeleiden.”Een goed begin is het halve werk
Voor het team van de Jozefschool is het nu zaak de opgedane kennis en ervaring stap voor stap de school in te brengen. Ria: “Voor dit schooljaar staan de realisatie van het technieklokaal en de materialenkast op het programma. Ook organiseren we een maakweek. Het jaar daarop bouwen we het maakonderwijs verder uit. Ik heb er met deze goede gezamenlijke start alle vertrouwen in dat dat gaat lukken.”Willen jij en je collega’s ook een vliegende start met maakonderwijs maken? Neem dan geheel vrijblijvend contact op met Makercosmos om de mogelijkheden te bespreken.
Email: info@makercosmos.org of via t.hiddink@clcarnhempo.nl
Interview: KWTG (www.kwtg.nl)
Contact
Meer weten?
Neem contact op met Tineke Hiddink, Nataschenka le Clercq of Maarten Hennekes
